3
مصادره و ماجرای غم انگیز زن در سینما

هنوز و بعد از گذشت حدود سه ماه از جشنواره فیلم فجر(سی و ششم) و دیدن فیلم سینمایی مصادره ، طعم تلخ تماشای آن هم زمان با اکران های نوروزی و فروش بالای این فیلم ذایقه ام را می آزارد.

مصادره را شاید بتوان اروتیک ترین فیلم سینمای ایران پس از انقلاب برشمرد. این فیلم به شدت بیمار است و گویا به جز شوخی های سخیف جنسی حتی با دستمایه کردن یک کودک یا نوجوان راهی برای خندان و شادکردن مخاطبانش ندارد.

 به نظر می رسد نظریه های روانکاوی فیلم برای تحلیل شخصیت و جنبه های ناپیدای روحی سازندگان این فیلم و فیلم های مشابهی چون اکسیدان که به شکلی گسترده و عریان از شوخی های جنسی برای خندان مخاطب استفاده کردند، گزینه های مناسبی باشند.  از مهمترین این نظریه ها روانکاوی "فروید " است که با مبنای "ضمیر ناخودآگاه" به بررسی عمیق ترین لایه های روحی افراد می پردازد، یعنی بخشی از روان که از دسترس آگاهی خارج شده ولی به کنترل رفتار فرد ادامه می دهد.[1] در این نظرگاه ناخودآگاه از یک سو منشأ تراوشات ذهنی  یک فیلمساز و هنرمند  در اثر هنری او یعنی فیلمش است، یعنی این ناخوآگاه فیلمساز است که به شکل  غیرمستقیم او را به خلق یک اثر هنری اروتیک فرامی خواند. از سوی دیگر فیلم و سینما به دلیل تأثیرگذاری بر ضمیر ناخوآگاه بشری ، به شیوه ای انکار ناپذیر و به مدد تمهیدات هنری می تواند ، تأثیر عمیقی بر روان مخاطب بر جای گذارد. یکی از بهترین این شیوه ها قرار دادن مخاطب در وضعیت کمیک و خنده دار است که می توان از طریق آن به راحتی به درون روحش نفوذ کرد.

نظریه های " صنعت فرهنگ و فرهنگ توده " هم جنبه های دیگری ازاین نوع فیلم  سازی را تحلیل می کنند. این نظریه ها ضمن تأکید بر سلطه فرهنگی و سرکوبی ناشی از عقلانیت ابزاری در جهان جدید ، فعالیت مؤسسات رسانه ای و اطلاع رسانی چون رادیو ، سینما، تلویزیون و مطبوعات را تولید تخدیر کننده محصولات فرهنگی ، ایجاد بازارهای وسیع تر و سازگاری سیاسی می دانند.[2]



اما از میان همه موضوعات ریز و درشت  که این فیلم با آن موقعیت خنده آور خلق کرده است،  تصویری که از زن بازنمایی می شود، همان تصویر زن در سینمای فارسی را تداعی می کند. یک زن خواننده و نوازنده کافه ای که از هنر چیزی نمی داند و در اولین سکانس حضورش در فیلم در یک کافه مشغول آوازخوانی و رقصیدن است و شخصیت محوری داستان مدام برای دیدن این زن به کافه معهود رفت وآمد می کند. اگرسری به آرشیو فیلم های قبل از انقلاب  بزنیم این تصویر را حتی در فیلم های قهرمان پرور آن دوران هم به وفور می یابیم. این زن در فیلم درگیر رابطه ای دیگر با مردی دیگر است.با این وصف شخصیت اصلی  به عنوان یک مرد ایرانی مسلمان که اتفاقاَ این جنبه  های شخصیت او در سکانس های دیگر مورد  تأکید است ، عاشق این زن می شود و  دخالت عطاران (هنرپیشه مرد فیلم) در دعوای زن و شوهر که گویا از رفتارهای غیرمتعهدانه زن در روابط با مردان دیگر ناشی می شود، به ازدواج این دو منجر می شود.


تکثیر یک  تصویر قدیمی

این فیلم با به کارگیری یک زن غیرمسلمان  در فیلم سعی داشته تا از همه پتانسیل های جنسی یک زن برای جذب مخاطب استفاده کند. شاید بتوان ادعا کرد که پس از گذشت قریب به چهار دهه از انقلاب اسلامی ، رسانه های ایرانی خصوصاً سینما نتوانسته تصویر روشن و واضحی از یک زن انقلابی به مخاطبین خود چه در داخل کشور و چه در جشنواره ها و حضورهای عمومی  خارجی  به نمایش گذارد. شاید حتی گفتمان انقلاب اسلامی در حوزه نظریه پردازی  هم نتوانسته این تصویر را تئوریزه کند و پشتوانه های تفکری و مفهومی آن را برای فیلم سازان فراهم آورد. اما روشن است که این خلاء  مجوزی برای سقوط فیلم سازان در بازنمایی تصویر زن  به دره عمیق ابژه سازی و استفاده ابزاری از او برای تولید لذت بصری در یک فیلم طنز نخواهد بود. این که زنی از اهالی آمریکای لاتین که در کشور محل زندگی خود اصلا خوشنام نیست ، برای اجرای موسیقی محلی کشورش وارد ایران شود و با یک ایرانی «ابله » ازدواج  کند و صاحب فرزند شود؛ با یک تیر دو نشان می زند ؛ هم زن را ملعبه میکند و هم مرد ایرانی را موجودی نادان و فاقد ارزش های اولیه انسانی معرفی می کند ، که به سادگی فریفته ظواهر زنی می شود که خاستگاه فرهنگی و اجتماعیش با او هیچ تناسبی ندارد و تنها به خاطر جاذبه های زود گذر او را برای ازدواج ، زندگی و مادری فرزندش برگزیده است. این تفاوت ها پس از مهاجرت به آمریکا و در برخوردهای زن با مردان مختلف در شهر محل زندگیش و ارتباطات نزدیک و صمیمانه با همسر سابقش و همچنین وضعیت مادر او که حدود هفت سال در وضعیت نامعلومی از خانواده دور بوده ، برای مرد قصه آشکار می شود. و دقیقاً به همین دلایل مرد داستان به همراه فرزندش  و با سرخوردگی تمام از این زن جدا می شود . گویا نویسنده قصد داشته با گنجاندن این بخش ها در فیلم علاوه بر خلق موقعیت های کمیک جدید ، به نوعی جبران مافات کند و بگوید زن غربی بی بند و بار، غیر قابل اعتماد و نامناسب برای ازدواج است! اما پیش بردن قصه به این شکل از بار منفی آن در باز نمایی زن و شکل ارتباط گیری مرد  برای ازدواج با او نمی کاهد.

بعد ها زمانی که پسر این مرد بالغ شده ، باز هم در یک نگاه و فقط به خاطر درگیر شدن با جاذبه های ظاهری دختری که اوهم در رسانه های اپوزسیون به همراه پدرش فعال است ، درگیر روابط عاطفی می شود. این مدل از تصویرسازی و اصالت دادن به جاذبه های جنسی زن در روابط میان زنان و مردان که منجر به ازدواج می شود ، باعث پررنگ شدن این جنبه ها در اذهان مخاطبین شده و با تکرار آن در دراز مدت تغییر ذایقه و تغییرات فرهنگی را در پی دارد. ازدواج هایی بدون در نظر گرفتن ملاک های عقلایی ، دینی و فرهنگی نتایجی چون رشد آمار طلاق ، از هم گسیختگی های خانوادگی  و در نهایت تزلزل بنیان های فرهنگی  جامعه را نتییجه می دهد.

گفتمان انقلاب اسلامی برای حفظ و بقای خود در میان تولیدات انبوه رسانه های گفتمان مقابلش به تولید محصولات فرهنگی  خصوصاً در عرصه فیلمسازی ،  برپایه ارزش های ناب دینی و ملی خود نیاز مبرم دارد ؛ تا بتواند فرهنگ عمومی مردم را در راستای همین ارزش ها جهت دهی کند. این مهم بدون سیاستگذاری های درست در عرصه های فرهنگی از جمله  جلوگیری از ساخت فیلم ها و برنامه های تخدیری امکان پذیر نیست.  روشن است که مسأله این فیلم و فیلم هایی از این دست طنز بودن و خندان مردم نیست ، چه این که وجود چنین آثاری نیاز یک جامعه متعادل است . اما بحث در کیفیت تولید چنین آثاری است که به جای رشد فرهنگی ، ارمغانی جز افول فرهنگ اصیل جامعه ایرانی ندارند و جامعه را به قهقراء می  برند. قطعاً تولید  فیلم هایی از این دست و تشویق مخاطب عام برای دیدن آن ، به بهانه شاد بودن و خندیدن با قرار دادن او در معرض موقعیت های کمیک غیر اخلاقی قطعاً از سوی سازندگان فیلم با اهداف اقتصادی و به دست آوردن گیشه  همراه است. اما  فیلم از سوی نهادهای رسمی که مجوز ساخت و اکران این فیلم ها را در یک کشور انقلابی و اسلامی که ادعای صدور ایده خود به کل جهان را دارد ، توجیهی جز تولید فرهنگ توده ای به عنوان فرهنگ جهت داده شده ، غیرخودجوش ، تحمیلی  و شیءواره ، که تأثیرات ساکت کننده سرکوب گرانه و بی حس کننده بر مردم دارد،[3] قابل توجیه نیست. شاید سرگرم شدن مردم به تولیدات فرهنگ توده وار از دغدغه مندی های اقتصادی و سیاسی آنان کم کند و سیاستمداران و سیاستگذاران راحت و بی دغدغه به کار خویش مشغول باشند و مطالبات مردمی به حداقل خود برسد . در این میان البته زنان همیشه گزینه های خوبی برای استفاده ابزاری ساختارهای قدرت برای رسیدن به اهداف سیاسی و اقتصادی خویش هستند . زنان به خاطر زمینه های تکوینی که در خود دارند ، جذابیت هر اثر هنری را به طور  فزاینده افزایش می دهند و مخاطبین بیشتری  جذب می کنند. این است وضعیت بازنمایی زن در سینمای انقلاب اسلامی که  قصد داشت با ظهور خود زنجیرهای جاهلیت مدرن را از پای زنان ایران باز کند و آنان را به نور ایمان زینت دهد و ملاک ارزشمندی را تقوا و تقرب به خداوند معرفی کند و این الگوی الهی را به همه زنان جهان معرفی نماید ! این بازنمایی شیء واره زن در سینمای انقلاب اسلامی ماجرای غم انگیزی دارد که حکایتش همچنان باقی است.....

 



[1] .زعفرانلو، شهرام ، سینما و روانکاوی فروید(1)، خبر آنلاین: خبرگزاری تحلیلی ایران.

[2] .مهدی زاده، سید محمد،نظریه های رسانه اندیشه های رایج و دیدگاه های انتقادی، ص183.

[3] . مهدیی زاده، همان،ص183-184








مصادره و ماجرای غم انگیز زن در سینما

هنوز و بعد از گذشت حدود سه ماه از جشنواره فیلم فجر(سی و ششم) و دیدن فیلم سینمایی مصادره ، طعم تلخ تماشای آن هم زمان با اکران های نوروزی و فروش بالای این فیلم ذایقه ام را می آزارد. مصادره را شاید بتوان اروتیک ترین فیلم سینمای ایران پس از انقلاب برشمرد. این فیلم به شدت بیمار است و گویا به جز شوخی های سخیف جنسی حتی با دستمایه کردن یک کودک یا نوجوان راهی برای خندان و شادکردن مخاطبانش ندارد.

مقاله

نویسنده پریسا راد

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

تلویزیون

تغییر سبک زندگی ایرانی ; به بهانه نمایش سریال دیوار به دیوار ۲

تغییر سبک زندگی ایرانی ; به بهانه نمایش سریال دیوار به دیوار ۲

اساسا یک سریال مناسبتی در اولین گام باید به مناسبت خود پایبند باشد خاصه اگر این سریال به مناسبت نوروز ساخته شده باشد که داستان باز هم فرق می کند. در ایام پر مشغله نوروز که خانواده ها درگیر دید و بازدید و سفر هستند یک سریال نوروزی باید چیزی بیش و متفاوت از سریال های میانه سال داشته باشد تا بتواند مخاطب را پای تلوزیون بنشاند.
یک ساده سخت ; نگاهی به متن و معنای سریال پایتخت

یک ساده سخت ; نگاهی به متن و معنای سریال پایتخت

فارغ از اینکه سریال پایتخت از سری اول تا پنجم، به تدریج و متأسفانه از جهت «فیلمنامه» و «محتوا» سیر نزولی پیدا کرد، اما باید گفت در مجموع با پدیده مهم و قابل اعتنایی روبروییم. چرا؟
نسبت هویت و معرفت در روایت مختارنامه

نسبت هویت و معرفت در روایت مختارنامه

بازپخش چندباره مختارنامه و گلچین کردن آن با عناوین موضوعی و به شکل فیلم سینمایی، از اتفاقات مناسبتی رایج در تلویزیون است. به نظر می‌رسد علاوه بر فرم قابل قبولی که این سریال- البته در حد بضاعت سینمای ایران- دارد، مضامین مطرح در آن هم به حدی مقبول تلویزیون ایران است که جواز یا حتی ضرورت پخش مکرر آن‌را تجویز می‌کند.
عشق و آئین و درام ؛ سفر تعزیه‌خوان در شب دهم

عشق و آئین و درام ؛ سفر تعزیه‌خوان در شب دهم

مجموعه شب دهم در ردیف آن دسته از سرمایه‌های سازمان صدا و سیما است که عموم مخاطبان از تکرار مکرر آن رنجیده نمی‌شوند. این اثر در زمان پخش اولیه با اقبال عمومی چشم‌گیری مواجه شد؛ که هنوز هم خاطره سریال و دیالوگ‌های ماندگار آن از میان نرفته است.
روایتی ناتمام از مکتب اصفهان ; نگاهی به سریال روشنتر از خاموشی

روایتی ناتمام از مکتب اصفهان ; نگاهی به سریال روشنتر از خاموشی

از میان کارهای تلویزیونی حسن فتحی، مجموعه روشنتر از خاموشی که به شرح زمانه و اندیشه ملاصدرا می‌پردازد، چندان اسباب شهرت این کارگردان نیست. با آن‌که زمان پخش سریال نامناسب نبود و با آمدن شبکه IFilm هم پخش آن به دفعات تکرا شد، اما این سریال همواره در قیاس با هم‌نژادان خود- یعنی شب دهم، مدار صفر درجه و البته پهلوانان نمی‌میرند- کم‌رنگ و مهجور مانده است!
منحنی فرهنگ در مسابقه خنداننده شو

منحنی فرهنگ در مسابقه خنداننده شو

خندوانه هر چند وقت یک بار دچار رکود می‎شود و در رقابت با همسایه‌اش در شبکه نسیم (دورهمی) گاهی بالا رفته و گاهی پایین می‌افتد و این خودش موضوعی مستقل برای تحلیل است. اما هدف این متن تمرکز بر قسمت خنداننده شو این برنامه بوده و تحلیل محتوای خندوانه و نقادی رفتار مجری و مبتکر آن‌را شاید در جایی دیگر دنبال کنیم.
از سرمایه می‌‌خوریم ; نگاهی به سریال زیر پای مادر

از سرمایه می‌‌خوریم ; نگاهی به سریال زیر پای مادر

سریال زیر پای مادر از سری چندگانه‌های تلوزیون است که می‌‌کوشد مضمون خانواده را مد نظر خود قرار دهد. با مراجعه به حافظه خود به عنوان مخاطب برنامه‌های تلوزیونی می‌‌توان به سادگی دریافت که موضوع بسیاری از سریال‌ها و مجموعه‌های تلوزیونی در یکی دو دهه اخیر خانواده است.
از رنج زن بودن ; نگاهی به نقش زنان در سریال‌های جلیل سامان

از رنج زن بودن ; نگاهی به نقش زنان در سریال‌های جلیل سامان

" نفس " آخرین ساخته تلویزیونی جلیل سامان و آخرین حلقه از سه گانه او با موضوع سازمان مجاهدین خلق بخوانید منافقین است که در اولین ساعات شب‌های ماه مبارک رمضان و مصادف با افطار به روی آنتن شبکه سه سیما می‌رود.
کمپانی خنداننده ها، سهامی عام ; نگاهی دوباره به خندوانه

کمپانی خنداننده ها، سهامی عام ; نگاهی دوباره به خندوانه

خندوانه یکی از عجیب ترین پدیده‌های رسانه‌ای کشور است که در عرض سه سال حضور نسبتا مداوم خود به یکی از پر طرفدارترین برنامه‌های تاریخ تلویزیون ایران بدل شده است. تنها برنامه‌هایی مانند خبر ساعت 14 یا خبر بیست و سی را از حیث جذب مخاطب بتوان با این برنامه مقایسه کرد که البته همه می‌دانیم که این مقایسه از جنس قیاس مع الفارق است.
هویت چهل تکه و بحران مدنیت؛ تفسیری بر سبک زندگی در پاورچین

هویت چهل تکه و بحران مدنیت؛ تفسیری بر سبک زندگی در پاورچین

پاورچین آغازی بر طنزهای دنباله‌دار (یا به اصطلاح جریان‌ساز) دهه هشتاد بود که تاثیر آن در نقطه چین ادامه یافت و البته در شب‌های برره به اوج رسید. طنزی پراستعاره که ذهن مخاطب را در تعمیم دادن آزاد می‌گذاشت.

مقاله سردبیر

از بادیگارد تا بادیگارد | سفر دایره وار از خود به خویشتن

از بادیگارد تا بادیگارد | سفر دایره وار از خود به خویشتن

«من ادعا می کنم واکنشی ترین فیلمساز جمهوری اسلامی نسبت به انچه که در جامعه رخ میدهد ابراهیم حاتمی کیاست»
بازخوانی یک کمدی سیاسی ; نگاهی به فیلم مصادره

بازخوانی یک کمدی سیاسی ; نگاهی به فیلم مصادره

فیلم مصادره اولین ساخته مهران احمدی، بازیگر پر سابقه سینمای ایران، فیلمی کمدی است که تلاش می‎کند با تصویرگری برخی از معضلات فرهنگی جامعه از منظر متفاوتی به مقولاتی بپردازد که به طور جدی جامعه ایرانی معاصر را تهدید می‎کنند.
Powered by TayaCMS