4
بازخوانی یک کمدی سیاسی ; نگاهی به فیلم مصادره

فیلم مصادره اولین ساخته مهران احمدی، بازیگر پر سابقه سینمای ایران، فیلمی کمدی است که تلاش می‌کند با تصویرگری برخی از معضلات فرهنگی جامعه از منظر متفاوتی به مقولاتی بپردازد که به طور جدی جامعه ایرانی معاصر را تهدید می‌کنند. اختلاس‌، زمین‌خواری،  برخی تندروی‌ها و سوءاستفاده ها در مقطع تاریخی اوایل انقلاب و ترسیم چهره‌ای از سیستم سیاسی که ضمن پذیرفتن کاستی‌ها و آسیب‌ها به وجود عناصر متعهد اذعان می‌کند؛ تنها بخشی از مسایلی است که در فیلم واکاوی می‌شوند.

پیش ار بررسی جزئی‌تر رئوس مطالب پیش گفته باید اذعان کرد که فیلم در حوزه فرم بی‌تردید از مشکلاتی رنج می‌برد که از منظر یک فیلم اول قابل قبول و توجیه است. برخی از این ایرادها ناشی از زمان طولانی فیلم است و تا حدی به روایت داستان ضربه می‌زند و قسمتی از نقاط ضعف هم ناشی از کمبودهایی است که به نخبه‌انگارانه بودن برخی از ایده‌های فیلم برمی‌گردد و با لحن طنز گونه فیلم آنسان که باید در نمی‌گیرد؛ فضای جدی سیاسی و امنیتی فیلم با شوخی‌هایی که مسایل جدی سیاسی و امنیتی را در حد یک سری شوخی‌های دم دستی فرومی‌کاهد، تنها جزء کوچکی از ایراد در لحن روایت فیلم است؛ چرا که وقتی پای چنین مقولاتی به میان می‌آید خواه ناخواه ارجاع به جهان واقع نیز به میان می‌آید آن هم جهانی که در بطن خود حامل معنای تحسر برانگیزی از زیان و خسارت ملی ناشی از ضربه خوردن به منافع آحاد شهروندان یک کشور است و علی الاصول تحمل چنین وضعیتی برای هر بیننده‌ای که سینمای کمدی یا طنز را برای فراغت از دغدغه‌های هر روزینه انتخاب می‌کند، کمی دشوار می‌نماید.



مصادره در بازنمایی این حسِ خودآگاهی به سوء استفاده‌ها از ثروت‌های ملی و طنز تا حدی توفیق دارد اما عمق رنج آور بودن واقعیت مساله آنقدر هست که در نهایت مخاطب را چندان جذب طنزِ جاری در روایت فیلم نمی‌کند.


فراتر از یک کمدی یا طنز

اما در لایه‌های محتوایی فیلم کاری عمیقتر صورت می‌دهد. بازبینی برخی از افراط‌ها و بازخوانی برخی از کاستی‌ها در جای خود پدیده قابل دفاعی است که مصادره تا حدی از پس آن برمی‌آید. اینکه در فیلم نشان داده می‌شود که شخصیت اول فیلم با وجود آنکه کارمند اداره ساواک رژیم سابق بوده اما سلیم النفس‌تر از آن بوده است که خود را درگیر مظالمی بکند که سیستم گذشته مرتکب آنها شده است نکته‌ای از سر هوشمندی است. همینکه سیستم گذشته را یک دست نمی‌بیند و در بطن آن و نیز وضعیت فعلی سعی می‌کند در عین واقع بینی شخصیت‌ها را خاکستری ببیند و از نگاه  صرفا سیاه یا سفید فراتر رود؛ خود به خود قابل دفاع است و فیلم‌ را از چهارچوبی فراتر از یک کمدی عادی قرار دهد که اصولا در آن شخصیت‌ها لایه بندی خاصی ندارند و بسیط و ساده هستند ، هرچند نمی‌توان انکار کرد که در بازنمایی ساواک کمی ساده‌سازی وجود دارد.


پذیرش یک اشتباه

فیلم در بازنمایی کارگزاران نظام حاکمیتی جایگزین رژیم سابق هم سعی نمی‌کند سفید نمایی کرده و نشان دهد که همه کارگزاران فعلی انسان‌های کاملی هستند و در بین آن‌ها هم هستند دسته ای که به دنبال منافع شخصی خود وارد نهادهای سیاسی انقلابی شدند و با سوء استفاده از قدرت علاوه بر ثروت اندوزی به اسم انقلابی‌گری مرتکب فسادهای مالی شدند؛ همچنین در نقد رفتارهای تندروانه برخی از جریان‌های سیاسی انقلابی در دوران پر التهاب انقلاب نیز تلاش خوبی در فیلم صورت گرفته و کش و قوس‌های ناشی از تسویه عوامل و کارگزاران ساواک سکانسی جالب توجه در این خصوص است که به خوبی نشان می‌دهد در جریان وضعیت انقلابی احتمال تسویه‌هایی مبتنی بر سلایق شخصی هم وجود داشته و چطور در چنین وضعیتی کنترل اوضاع از دست عقلای قوم خارج می‌شود.




مهاجرت اعتماد

پرداختن به مقوله مهاجرت هم یکی از ایده‌های قابل توجه فیلم است. بازخوانی رفتارهای سیاسی صنفی از مهاجران در دوران مهاجرت و تبارشناسی شخصیتی اپوزوسیون خارج نشین بخش قابل توجهی از زمان نمایش را به خود اختصاص داده است. البته فیلم در این مقوله نیز چندان که باید نوآور و مبتکر نیست اما در بازنمایی فراز و نشیب رشد یک ذهنیت سیاسی در شخصیت اصلی فیلم، فرایند تصویری و داستانی قابل ملاحظه‌ای را تدارک دیده است. شخصیت اول فیلم در قالب کارگزاری صرف، که با روحیات کودکانه و بی آلایش‌ و با بلاهتی جذاب ، راوی صادقی در تصویرسازی از جریان‌های سیاسی‌ای است که در فیلم به نقد کشیده می‌شوند و این شخصیت در این میان همواره در معرض سوءاستفاده چنین جریان‌هایی برای پیشبرد منافع خود هستند، چه جریان اپوزوسیون خارج نشین که از ضربه‌های ناشی از برخی افراد انقلابی- همان سمت سوء استفاده گر- به یک فرد عادی برای تبدیل آن فرد به یک کنشگر سیاسی ضد انقلاب استفاده می‌کند و چه کارگزاران انقلابی‌ای که در قالب یک شخصیت انقلابی ظاهر الصلاح از غفلت او بهره برداری کرده و با ترسیم  دروغین یک وضعیت دهشتناک از نظام سیاسی موجود سعی می‌کنند از منافع ناشی از عدم اطلاع این شخصیت برای خود جیبی دوخته و به بستن بار خود بپردازند.


بازگشت اعتمادی مبتنی بر هدف مشترک

اما فیلم در این حد باقی نمی‌ماند و تمام دغدغه خود را معطوف به بازنمایی چنین شخصیت‌هایی خلاصه نمی‌کند؛ بر خلاف، فیلم می‌کوشد با ارائه نسخه‌ای بدیل در مواجهه جریان‌های سیاسی داخلی شریف و صادق و فرد کنشگر خارج نشین غیر برانداز به یک نقطه اشتراک قابل دفاع برسد، نقطه‌ای که این در جریان‌های سیاسی در قالب یک همکاری و وحدت در هدف موفق می‌شوند جریانی را که با سوءاستفاده از اعتبار انقلاب به دنبال منافع خود بوده است را از رده خارج کنند و به پای میز حساب بکشند. الگوی رفتاری مدنی و قابل دفاعی که می‌تواند کورسوی امیدی در هم افزایی سرمایه اجتماعی ناشی از اعتماد مردم به حاکمیت سیاسی موجود باشد. هم افزایی‌ای که در قالب یک اتحاد مقطعی بین نسل جدید اپوزوسیون خارج نشین با بدنه‌ای از نیروهای سیاسی درون حاکمیت سیاسی موجود این توانایی را کسب می‌کند تا قانون گریزی و تخلف در بخش دیگری از بدنه انقلاب را تصحیح کرده و به احقاق عدالت نزدیک‌تر شود.


در پی ترمیم شکاف‌های حاکمیتی و مردمی

شاید از این حیث مصادره فیلم بسیار قابل دفاع‌تری از اکثر آثاری باشد که در آن بر بی‌تفاوتی نسبت به سرنوشت حاکمیت سیاسی موجود تاکید و در آنها بین فرد و سیستم سیاسی حاکم یک شکاف پرناشدنی ترسیم می‌شود. مصادره اما نمی‌خواهد در این شکاف باقی بماند و سعی می‌کند با زدن یک پل بین بدنه‌ای از هر دو جریان سیاسی هوادار و مخالف نظام حاکمیتی، ضمن پذیرفتن وجود نقصان در سیستم موجود، تلاش می‌کند فرد را با نظام سیاسی آشتی داده و او را تشویق به اتحاد با سیستم برای احقاق حقوق از دست رفته خود کرده و از این رهگذر به ترمیم خطا در درون نظام تشویق نماید.



شاید از این حیث فیلم مصادره کمدی سیاسی خلاف آمد جریان‌های روز باشد، جریان‌های غالبی که با ناامیدی کامل از سیستم، هیچ نقطه روشنی در تصحیح روند موجود نمی‌بینند و به مرحله واگرایی از سیستم رسیده‌اند اما مصادره این ناامیدی را برنمی‌تابد و با ارائه یک الگوی رفتاری خلاف تصورات معمول در افواه و افکار عمومی[1] می‌کوشد بار دیگر بین حاکمیت سیاسی و بدنه اجتماع پل زده و فرد فرد جامعه را تاثیرگذار در روندهای موجود تصویر کند.


نتیجه گیری

به هر حال مصادره با تمامی کاستی‌هایی که برای یک فیلم اول قابل تصور است، اثری قابل دفاع بوده و می‌تواند حامل کارکردهای اجتماعی قابل دفاعی باشد که در خلال آن گامی در جهت پر کردن شکاف بین کارگزاران عادی با نهادهای حاکمیتی برداشته شده است. هر چند ساده سازی بیش از حد مساله یگانه شدن کارگزار با نهادهای سیاسی- حاکمیتی، آنچنان که باید انطباق با واقعیت نداشته و اینقدرها هم ساده و سهل الوصول نیست.



[1] . تصویرسازی متفاوتی از یک بازجو یا یک کارمند ساواک تنها بخشی از این تصویرسازی‌های بر خلاف الگوهای متعارف است.









بازخوانی یک کمدی سیاسی ; نگاهی به فیلم مصادره

فیلم مصادره اولین ساخته مهران احمدی، بازیگر پر سابقه سینمای ایران، فیلمی کمدی است که تلاش می‎کند با تصویرگری برخی از معضلات فرهنگی جامعه از منظر متفاوتی به مقولاتی بپردازد که به طور جدی جامعه ایرانی معاصر را تهدید می‎کنند.

مقاله

نویسنده مصطفی مرشدلو

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

مقالات مشابه

تاریخ: هندوانه دربسته ; نگاهی به فیلم مصادره

تاریخ: هندوانه دربسته ; نگاهی به فیلم مصادره

مصادره تاریخ را می کاود و هندوانه اقبال گرچه در آغاز فیلم سرخ و آبدار است اما روی زرد قهرمان در آخر کار حکایتی دیگر است. این روایت فیلمی است که وجوه سمبلیک و استعاری اش را به شکلی در هم تنیده در هیات شوخی و طنز به مخاطب ارائه می دهد. جزئیات بیشتر
تاریکخانه تاریخ ; نگاهی به فیلم مصادره

تاریکخانه تاریخ ; نگاهی به فیلم مصادره

فیلم «مصادره» اولین فیلم «مهران احمدی» و اولین فیلمنامه بلند «علی فرقانی» از معدود فیلم های طنز جشنواره سی و ششم است. اینکه چه دلیلی وجود دارد که طنز در سینمای هنری و جشنواره ای ایران نقش کمرنگی پیدا کند نیاز به مطالعه و بررسی جامعی دارد. جزئیات بیشتر
چرا کمدی‌ها فراموش می‌شوند ; نگاهی به فیلم مصادره

چرا کمدی‌ها فراموش می‌شوند ; نگاهی به فیلم مصادره

شنیدن چند خط داستان فیلم مصادره این عطش را در مخاطب ایرانی دقت کنیم، مخاطب ایرانی ایجاد می‌کند تا به کشف و شهودی طنازانه به یک واقعیت اجتماعی سیاسی نایل شود. برای همه ما که دهه‌ها متمادی پس از پیروزی انقلاب را تجربه کرده‌ایم، دیدن برخی خانه‌های همیشه رها، با پنجره‌های شکسته و دیوارهای فروریخته؛ اما هنوز پرابهت و پرجلال، عجیب نبوده است. همواره یک واژه در مواجهه با این بناهای دیگر تاریخی شده می‌شنیدیم: مصادره. جزئیات بیشتر

تلویزیون

تغییر سبک زندگی ایرانی ; به بهانه نمایش سریال دیوار به دیوار ۲

تغییر سبک زندگی ایرانی ; به بهانه نمایش سریال دیوار به دیوار ۲

اساسا یک سریال مناسبتی در اولین گام باید به مناسبت خود پایبند باشد خاصه اگر این سریال به مناسبت نوروز ساخته شده باشد که داستان باز هم فرق می کند. در ایام پر مشغله نوروز که خانواده ها درگیر دید و بازدید و سفر هستند یک سریال نوروزی باید چیزی بیش و متفاوت از سریال های میانه سال داشته باشد تا بتواند مخاطب را پای تلوزیون بنشاند.
یک ساده سخت ; نگاهی به متن و معنای سریال پایتخت

یک ساده سخت ; نگاهی به متن و معنای سریال پایتخت

فارغ از اینکه سریال پایتخت از سری اول تا پنجم، به تدریج و متأسفانه از جهت «فیلمنامه» و «محتوا» سیر نزولی پیدا کرد، اما باید گفت در مجموع با پدیده مهم و قابل اعتنایی روبروییم. چرا؟
نسبت هویت و معرفت در روایت مختارنامه

نسبت هویت و معرفت در روایت مختارنامه

بازپخش چندباره مختارنامه و گلچین کردن آن با عناوین موضوعی و به شکل فیلم سینمایی، از اتفاقات مناسبتی رایج در تلویزیون است. به نظر می‌رسد علاوه بر فرم قابل قبولی که این سریال- البته در حد بضاعت سینمای ایران- دارد، مضامین مطرح در آن هم به حدی مقبول تلویزیون ایران است که جواز یا حتی ضرورت پخش مکرر آن‌را تجویز می‌کند.
عشق و آئین و درام ؛ سفر تعزیه‌خوان در شب دهم

عشق و آئین و درام ؛ سفر تعزیه‌خوان در شب دهم

مجموعه شب دهم در ردیف آن دسته از سرمایه‌های سازمان صدا و سیما است که عموم مخاطبان از تکرار مکرر آن رنجیده نمی‌شوند. این اثر در زمان پخش اولیه با اقبال عمومی چشم‌گیری مواجه شد؛ که هنوز هم خاطره سریال و دیالوگ‌های ماندگار آن از میان نرفته است.
روایتی ناتمام از مکتب اصفهان ; نگاهی به سریال روشنتر از خاموشی

روایتی ناتمام از مکتب اصفهان ; نگاهی به سریال روشنتر از خاموشی

از میان کارهای تلویزیونی حسن فتحی، مجموعه روشنتر از خاموشی که به شرح زمانه و اندیشه ملاصدرا می‌پردازد، چندان اسباب شهرت این کارگردان نیست. با آن‌که زمان پخش سریال نامناسب نبود و با آمدن شبکه IFilm هم پخش آن به دفعات تکرا شد، اما این سریال همواره در قیاس با هم‌نژادان خود- یعنی شب دهم، مدار صفر درجه و البته پهلوانان نمی‌میرند- کم‌رنگ و مهجور مانده است!
منحنی فرهنگ در مسابقه خنداننده شو

منحنی فرهنگ در مسابقه خنداننده شو

خندوانه هر چند وقت یک بار دچار رکود می‎شود و در رقابت با همسایه‌اش در شبکه نسیم (دورهمی) گاهی بالا رفته و گاهی پایین می‌افتد و این خودش موضوعی مستقل برای تحلیل است. اما هدف این متن تمرکز بر قسمت خنداننده شو این برنامه بوده و تحلیل محتوای خندوانه و نقادی رفتار مجری و مبتکر آن‌را شاید در جایی دیگر دنبال کنیم.
از سرمایه می‌‌خوریم ; نگاهی به سریال زیر پای مادر

از سرمایه می‌‌خوریم ; نگاهی به سریال زیر پای مادر

سریال زیر پای مادر از سری چندگانه‌های تلوزیون است که می‌‌کوشد مضمون خانواده را مد نظر خود قرار دهد. با مراجعه به حافظه خود به عنوان مخاطب برنامه‌های تلوزیونی می‌‌توان به سادگی دریافت که موضوع بسیاری از سریال‌ها و مجموعه‌های تلوزیونی در یکی دو دهه اخیر خانواده است.
از رنج زن بودن ; نگاهی به نقش زنان در سریال‌های جلیل سامان

از رنج زن بودن ; نگاهی به نقش زنان در سریال‌های جلیل سامان

" نفس " آخرین ساخته تلویزیونی جلیل سامان و آخرین حلقه از سه گانه او با موضوع سازمان مجاهدین خلق بخوانید منافقین است که در اولین ساعات شب‌های ماه مبارک رمضان و مصادف با افطار به روی آنتن شبکه سه سیما می‌رود.
کمپانی خنداننده ها، سهامی عام ; نگاهی دوباره به خندوانه

کمپانی خنداننده ها، سهامی عام ; نگاهی دوباره به خندوانه

خندوانه یکی از عجیب ترین پدیده‌های رسانه‌ای کشور است که در عرض سه سال حضور نسبتا مداوم خود به یکی از پر طرفدارترین برنامه‌های تاریخ تلویزیون ایران بدل شده است. تنها برنامه‌هایی مانند خبر ساعت 14 یا خبر بیست و سی را از حیث جذب مخاطب بتوان با این برنامه مقایسه کرد که البته همه می‌دانیم که این مقایسه از جنس قیاس مع الفارق است.
هویت چهل تکه و بحران مدنیت؛ تفسیری بر سبک زندگی در پاورچین

هویت چهل تکه و بحران مدنیت؛ تفسیری بر سبک زندگی در پاورچین

پاورچین آغازی بر طنزهای دنباله‌دار (یا به اصطلاح جریان‌ساز) دهه هشتاد بود که تاثیر آن در نقطه چین ادامه یافت و البته در شب‌های برره به اوج رسید. طنزی پراستعاره که ذهن مخاطب را در تعمیم دادن آزاد می‌گذاشت.

مقاله سردبیر

از بادیگارد تا بادیگارد | سفر دایره وار از خود به خویشتن

از بادیگارد تا بادیگارد | سفر دایره وار از خود به خویشتن

«من ادعا می کنم واکنشی ترین فیلمساز جمهوری اسلامی نسبت به انچه که در جامعه رخ میدهد ابراهیم حاتمی کیاست»
فقدان بومی گرایی ; نگاهی به انیمیشن فیلشاه

فقدان بومی گرایی ; نگاهی به انیمیشن فیلشاه

پس از انیمیشن سینمایی نسبتا موفق شاهزاده روم، هادی محمدیان و اعضای گروه هنر پویا امسال هم با یک اثر سینمایی دیگر در جشنواره فجر حاضر شدند تا نشان دهند که قصد دارند در مسیری که انتخاب کرده اند ثابت قدم بمانند.
تغییر سبک زندگی ایرانی ; به بهانه نمایش سریال دیوار به دیوار ۲

تغییر سبک زندگی ایرانی ; به بهانه نمایش سریال دیوار به دیوار ۲

اساسا یک سریال مناسبتی در اولین گام باید به مناسبت خود پایبند باشد خاصه اگر این سریال به مناسبت نوروز ساخته شده باشد که داستان باز هم فرق می کند. در ایام پر مشغله نوروز که خانواده ها درگیر دید و بازدید و سفر هستند یک سریال نوروزی باید چیزی بیش و متفاوت از سریال های میانه سال داشته باشد تا بتواند مخاطب را پای تلوزیون بنشاند.
Powered by TayaCMS