2
تاریکخانه تاریخ ; نگاهی به فیلم مصادره

فیلم «مصادره» اولین فیلم «مهران احمدی» و اولین فیلمنامه بلند «علی فرقانی» از معدود فیلم های طنز جشنواره سی و ششم است. اینکه چه دلیلی وجود دارد که طنز در سینمای هنری و جشنواره ای ایران نقش کمرنگی پیدا کند نیاز به مطالعه و بررسی جامعی دارد. شیوه‌ی سینمایی که در فضای سینمایی غیرجشنواره ای ما همواره پرفروش بوده است. اما مصادره چه نوع طنزی است و این نوع طنز چه جایگاهی در سینمای ما دارد؟

 در سال های اخیر تمایل و نیاز به تامل مجدد بر تاریخ معاصر از طرف گروه های مختلف احساس می شود. حضور نسل جدید در داخل و خارج از ایران باعث ایجاد سوالاتی شده که باید پاسخ آنها داده شود. شاید همین تمایل و نیاز است که باعث می شود در نهایت وزرای خارجه ایران و آمریکا سر یک میز مذاکره کنند و به فکر یک توافق جامع باشند.
فیلم مصادره چنین رویکردی نسبت به تاریخ دارد و سعی می کند با نگاه جدید به مسائلی تکراری، به اقتضائات و سوالات زمانه پاسخ دهد. مسائلی که هر کدام جزئی از یک کل هستند و در نهایت برسازنده کلیتی به نام تاریخ می شوند.
فیلم با زکریا( هومن سیدی) آغاز می شود که برای باز پس گیری زمین های پدرش به ایران برگشته است. در ادامه می فهمیم که بین او و کسانی که اموال پدرش را مصادره کرده اند سوء تفاهمات زیادی در جریان است. تفاوت هایی که باعث شده دو طرف، سالها در کنار دشمنی هایی که با هم دارند، اتهاماتی به هم وارد کنند و برداشت هایی غیرواقعی از یکدیگر داشته باشند که همین سوءبرداشت ها باعث طولانی شدن این دشمنی شده است به طوری که به مانند مشاجرات قبیله ای به نسل های بعدی نیز سرایت کرده است. مشاجره‌ای که در طی آن بازجو(هادی کاظمی) بنا به شناختی که از حوادث پیدا کرده و واقعیت هایی که در سالهای پس از انقلاب دیده، نسبت به جریان مولد خود نگاه ملایمی پیدا کرده  و جوان بنا به شنیده های اغراق آمیز و عدم شناختی که از سرزمین پدری دارد به نسبت پدر، موضع خصمانه تری گرفته است.
داستان «مصادره» در حال بازخوانی همین سوء تفاهمات است و مفاهیمی که در این فیلم مورد بازخوانی قرار می گیرند تنها از طریق شیوه روایت طنز می توانند شکل دیگری از خود را نمایش دهند. مسائلی همچون چرایی و چگونگی انقلاب، رفتارها و دلایل اختلافات نیروهای انقلابی در سالهای آغازین و پسا آغازین، ساواک، آمریکا و لوس آنجلس به عنوان شهری که مامن ضد انقلاب ها، فراری ها و سلطنت طلب هاست و به همین دلیل همواره پس از انقلاب به مانند یک ویرانشهر فرهنگی مطرح شده است.
این مسائل سالهای سال به عنوان یک تابوی سیاسی تغییری نکرده و با یک شکل تکراری ارائه شده اند. برای مثال، نگاه و رویکرد جدید به موضوع دفاع مقدس و تابو شکنی فرهنگی با آن، با فیلم های طنزی همچون «لیلی با من است»  که آغاز شد و باعث تغییر در انگاره های ثابت در باب مفهوم دفاع مقدس شد. همین ضرورت بود که کمال تبریزی را به سمت جامعه روحانیت کشاند و باز هم با شیوه طنز به بازخوانی این گروه مذهبی پرداخت که با مخالفت برخی گروه ها مواجه شد. اما طنز در مصادره چه کارکردی پیدا می کند؟ آیا داستان مصادره، صرفا برای این شکلِ طنز به خود گرفته است که بتواند با برخی مفاهیم سنتی شوخی کند؟


تغییر انگاره ها

از جمله مفاهیمی که در تاریخ معاصر نیاز به بازنگری دارد ساواک است. ساواک به عنوان یک مفهوم خشن و غیرانسانی، سالهای سال چنان با ساده انگاری به تصویر کشیده شده که در نهایت تبدیل به یک تیپ شده و هرگز در روایت های مربوط به ساواک، شخصیت پردازی به مفهوم واقعی وجود نداشته است. همین تیپیکال شدن ساواک در نهایت باعث از بین رفتن کارکرد دراماتیک و تاریخی آن می شود. تکراری که پس از سالها امتداد، ساواک را از یک نیروی امنیتی خشن به آدم های تریاکی، خنگ و دست و پا چلفتی تبدیل کرده بود.
 اما در فیلم «مصادره» مفهوم ساواک کارکرد خود را بازمی یابد و این بازیابی از طریق یک آدم ساده لوح انجام می شود؛ یک مسئول خرید. چیزی که همواره در روایت هایی که از ساواک داشته ایم مغفول مانده است. کارمند، دربان، آبدارچی، حسابدار و مشاغلی از این دست در بدنه ساواک چه اهمیت و جایگاهی داشته اند و با چه تفکری در حاشیه چنین سازمانی فعالیت می کرده اند؟ و اولین سوال را می پرسد: آیا باید با چنین آدم هایی هم به مانند یک شکنجه گر برخورد می کردیم؟



 سپس با چند سکانس، ما کارکرد واقعی ساواک را بازیابی می کنیم: در صحنه ای که مسئول خرید ساده لوح(رضا عطاران) کابل برق، دم باریک، وسایل جوشکاری و چیزهایی از این دست که ابزار شکنجه هستند، را خریداری می کند. در صحنه ای که دو ساواکی در حال شکنجه‌ی یک زندانی به بدترین شکل ممکن هستند و او فکر می کند آنها در حال منازعه‌ی شخصی هستند و سعی می کند که وساطت کند و قائله را ختم به خیر کند. در صحنه ای که شخصیت ساده لوح در  دالان وحشتناکی که مربوط به زیرزمین اداره ساواک است قدم می زند. در محاکمه ای که همان دو شکنجه گر تنومند هم به عنوان محکوم در آن حضور دارند. این صحنه ها به شکل هنرمندانه و هوشمندانه ای سعی می کند انگاره های سنتی از مفاهیم قدیمی را با انگاره های جدید جابجا کند. پایداری این انگاره های سنتی است که به تولید و پرورش نیروی سومی منجر شده است. نیروی سومی که خاوندی(بابک حمیدیان) مصداق بارز آنهاست. کسانی که از دل سوء تفاهمات رشد می کنند و به اصطلاح از آب گل آلود ماهی می گیرند.


از بازجویی تا مذاکره

موتیف تکرارشونده‌ی داستان، صحنه بازجویی است و شروع و پایان فیلم، نشان می دهد که زمان اصلی داستان صحنه بازجویی است که در میانه کار تبدیل به مذاکره می شود و در نهایت نتیجه این مذاکره، به توافقی ختم می شود بین دو نیرویی که به مانند دو قطب مخالف، همواره برداشت های نادرست، اجازه همنشینی به آنها نداده است. پیوندی برای مقابله با نیروی سوم. درست در سکانس پایانی.

مصادره از فیلم های جدی و قابل بحث جشنواره امسال است. مسیری که مصادره برای بازخوانی تاریخ معاصر، مخصوصا تاریخ انقلاب و حوادث پیش و پس از آن باز کرده، می تواند در صورت مواجه درست، به یک جریان روایی تاریخی تبدیل شود. طنز مصادره، طنز سخیفی نیست. داستان مصادره سعی نمی کند با لودگی و حرکت های اسلپ استیک و کلمات مبتذل مخاطب را بخنداند. مصادره در سطح حرکت نمی کند و طنز هوشمندانه ای را ارائه می کند که در صورت اقبال عمومی، می تواند اتفاق مبارکی در سینمای ما باشد.









تاریکخانه تاریخ ; نگاهی به فیلم مصادره

فیلم «مصادره» اولین فیلم «مهران احمدی» و اولین فیلمنامه بلند «علی فرقانی» از معدود فیلم های طنز جشنواره سی و ششم است. اینکه چه دلیلی وجود دارد که طنز در سینمای هنری و جشنواره ای ایران نقش کمرنگی پیدا کند نیاز به مطالعه و بررسی جامعی دارد.

مقاله

نویسنده بهروزانوار

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

مقالات مشابه

تاریخ: هندوانه دربسته ; نگاهی به فیلم مصادره

تاریخ: هندوانه دربسته ; نگاهی به فیلم مصادره

مصادره تاریخ را می کاود و هندوانه اقبال گرچه در آغاز فیلم سرخ و آبدار است اما روی زرد قهرمان در آخر کار حکایتی دیگر است. این روایت فیلمی است که وجوه سمبلیک و استعاری اش را به شکلی در هم تنیده در هیات شوخی و طنز به مخاطب ارائه می دهد. جزئیات بیشتر
چرا کمدی‌ها فراموش می‌شوند ; نگاهی به فیلم مصادره

چرا کمدی‌ها فراموش می‌شوند ; نگاهی به فیلم مصادره

شنیدن چند خط داستان فیلم مصادره این عطش را در مخاطب ایرانی دقت کنیم، مخاطب ایرانی ایجاد می‌کند تا به کشف و شهودی طنازانه به یک واقعیت اجتماعی سیاسی نایل شود. برای همه ما که دهه‌ها متمادی پس از پیروزی انقلاب را تجربه کرده‌ایم، دیدن برخی خانه‌های همیشه رها، با پنجره‌های شکسته و دیوارهای فروریخته؛ اما هنوز پرابهت و پرجلال، عجیب نبوده است. همواره یک واژه در مواجهه با این بناهای دیگر تاریخی شده می‌شنیدیم: مصادره. جزئیات بیشتر
بازخوانی یک کمدی سیاسی ; نگاهی به فیلم مصادره

بازخوانی یک کمدی سیاسی ; نگاهی به فیلم مصادره

فیلم مصادره اولین ساخته مهران احمدی، بازیگر پر سابقه سینمای ایران، فیلمی کمدی است که تلاش می‎کند با تصویرگری برخی از معضلات فرهنگی جامعه از منظر متفاوتی به مقولاتی بپردازد که به طور جدی جامعه ایرانی معاصر را تهدید می‎کنند. جزئیات بیشتر

تلویزیون

تغییر سبک زندگی ایرانی ; به بهانه نمایش سریال دیوار به دیوار ۲

تغییر سبک زندگی ایرانی ; به بهانه نمایش سریال دیوار به دیوار ۲

اساسا یک سریال مناسبتی در اولین گام باید به مناسبت خود پایبند باشد خاصه اگر این سریال به مناسبت نوروز ساخته شده باشد که داستان باز هم فرق می کند. در ایام پر مشغله نوروز که خانواده ها درگیر دید و بازدید و سفر هستند یک سریال نوروزی باید چیزی بیش و متفاوت از سریال های میانه سال داشته باشد تا بتواند مخاطب را پای تلوزیون بنشاند.
یک ساده سخت ; نگاهی به متن و معنای سریال پایتخت

یک ساده سخت ; نگاهی به متن و معنای سریال پایتخت

فارغ از اینکه سریال پایتخت از سری اول تا پنجم، به تدریج و متأسفانه از جهت «فیلمنامه» و «محتوا» سیر نزولی پیدا کرد، اما باید گفت در مجموع با پدیده مهم و قابل اعتنایی روبروییم. چرا؟
نسبت هویت و معرفت در روایت مختارنامه

نسبت هویت و معرفت در روایت مختارنامه

بازپخش چندباره مختارنامه و گلچین کردن آن با عناوین موضوعی و به شکل فیلم سینمایی، از اتفاقات مناسبتی رایج در تلویزیون است. به نظر می‌رسد علاوه بر فرم قابل قبولی که این سریال- البته در حد بضاعت سینمای ایران- دارد، مضامین مطرح در آن هم به حدی مقبول تلویزیون ایران است که جواز یا حتی ضرورت پخش مکرر آن‌را تجویز می‌کند.
عشق و آئین و درام ؛ سفر تعزیه‌خوان در شب دهم

عشق و آئین و درام ؛ سفر تعزیه‌خوان در شب دهم

مجموعه شب دهم در ردیف آن دسته از سرمایه‌های سازمان صدا و سیما است که عموم مخاطبان از تکرار مکرر آن رنجیده نمی‌شوند. این اثر در زمان پخش اولیه با اقبال عمومی چشم‌گیری مواجه شد؛ که هنوز هم خاطره سریال و دیالوگ‌های ماندگار آن از میان نرفته است.
روایتی ناتمام از مکتب اصفهان ; نگاهی به سریال روشنتر از خاموشی

روایتی ناتمام از مکتب اصفهان ; نگاهی به سریال روشنتر از خاموشی

از میان کارهای تلویزیونی حسن فتحی، مجموعه روشنتر از خاموشی که به شرح زمانه و اندیشه ملاصدرا می‌پردازد، چندان اسباب شهرت این کارگردان نیست. با آن‌که زمان پخش سریال نامناسب نبود و با آمدن شبکه IFilm هم پخش آن به دفعات تکرا شد، اما این سریال همواره در قیاس با هم‌نژادان خود- یعنی شب دهم، مدار صفر درجه و البته پهلوانان نمی‌میرند- کم‌رنگ و مهجور مانده است!
منحنی فرهنگ در مسابقه خنداننده شو

منحنی فرهنگ در مسابقه خنداننده شو

خندوانه هر چند وقت یک بار دچار رکود می‎شود و در رقابت با همسایه‌اش در شبکه نسیم (دورهمی) گاهی بالا رفته و گاهی پایین می‌افتد و این خودش موضوعی مستقل برای تحلیل است. اما هدف این متن تمرکز بر قسمت خنداننده شو این برنامه بوده و تحلیل محتوای خندوانه و نقادی رفتار مجری و مبتکر آن‌را شاید در جایی دیگر دنبال کنیم.
از سرمایه می‌‌خوریم ; نگاهی به سریال زیر پای مادر

از سرمایه می‌‌خوریم ; نگاهی به سریال زیر پای مادر

سریال زیر پای مادر از سری چندگانه‌های تلوزیون است که می‌‌کوشد مضمون خانواده را مد نظر خود قرار دهد. با مراجعه به حافظه خود به عنوان مخاطب برنامه‌های تلوزیونی می‌‌توان به سادگی دریافت که موضوع بسیاری از سریال‌ها و مجموعه‌های تلوزیونی در یکی دو دهه اخیر خانواده است.
از رنج زن بودن ; نگاهی به نقش زنان در سریال‌های جلیل سامان

از رنج زن بودن ; نگاهی به نقش زنان در سریال‌های جلیل سامان

" نفس " آخرین ساخته تلویزیونی جلیل سامان و آخرین حلقه از سه گانه او با موضوع سازمان مجاهدین خلق بخوانید منافقین است که در اولین ساعات شب‌های ماه مبارک رمضان و مصادف با افطار به روی آنتن شبکه سه سیما می‌رود.
کمپانی خنداننده ها، سهامی عام ; نگاهی دوباره به خندوانه

کمپانی خنداننده ها، سهامی عام ; نگاهی دوباره به خندوانه

خندوانه یکی از عجیب ترین پدیده‌های رسانه‌ای کشور است که در عرض سه سال حضور نسبتا مداوم خود به یکی از پر طرفدارترین برنامه‌های تاریخ تلویزیون ایران بدل شده است. تنها برنامه‌هایی مانند خبر ساعت 14 یا خبر بیست و سی را از حیث جذب مخاطب بتوان با این برنامه مقایسه کرد که البته همه می‌دانیم که این مقایسه از جنس قیاس مع الفارق است.
هویت چهل تکه و بحران مدنیت؛ تفسیری بر سبک زندگی در پاورچین

هویت چهل تکه و بحران مدنیت؛ تفسیری بر سبک زندگی در پاورچین

پاورچین آغازی بر طنزهای دنباله‌دار (یا به اصطلاح جریان‌ساز) دهه هشتاد بود که تاثیر آن در نقطه چین ادامه یافت و البته در شب‌های برره به اوج رسید. طنزی پراستعاره که ذهن مخاطب را در تعمیم دادن آزاد می‌گذاشت.

مقاله سردبیر

از بادیگارد تا بادیگارد | سفر دایره وار از خود به خویشتن

از بادیگارد تا بادیگارد | سفر دایره وار از خود به خویشتن

«من ادعا می کنم واکنشی ترین فیلمساز جمهوری اسلامی نسبت به انچه که در جامعه رخ میدهد ابراهیم حاتمی کیاست»
استخوانهای دوست داشتنی ; نگاهی به فیلم سرو زیر آب

استخوانهای دوست داشتنی ; نگاهی به فیلم سرو زیر آب

فیلم سرو زیر آب ، چهارمین اثری است که محمدرضا باشه آهنگربا موضوع تفحص و معراج شهدا می سازد . این جریان با فیلم فرزند خاک آغاز شد و در اشکال گوناگون خود در فیلم بیداری رویاها، ملکه و سرو زیر آب ادامه یافته است. این فیلم همچنین پایان همکاری محمدرضا گوهری فیلم نامه نویس سرشناس سینمای ایران ، با باشه آهنگر است .
در ستایش آینده ; نگاهی به فیلم دارکوب

در ستایش آینده ; نگاهی به فیلم دارکوب

فیلم دارکوب ساخته بهروز شعیبی، مواجهه دو طبقه اجتماع با یکدیگر است. دو طبقه در منتهی الیه یکدیگر، فاصله این دو طبقه تنها فاصله قشر غنی و فقیر نیست، بلکه فاصله یک بی خانمان ، با مردمانی است که از تمکن و آسودگی برخوردارند. مواجهه یک زن معتاد با گذشته و شاید آینده ای که می توانست در انتظار او نیز باشد.
Powered by TayaCMS