سیاهی آزاد شد، سفیدی در بند ماند | دربارهٔ کوئنتین تارانتینو و فیلمِ «جانگو آزاد شده»
سیاهی آزاد شد، سفیدی در بند ماند | دربارهٔ کوئنتین تارانتینو و فیلمِ «جانگو آزاد شده»

[كد مطلب: 1765]

نویسنده:علی اکبر شیروانی

۱. استیون کارنر در ابتدای مقاله‌اش دربارۀ‌ پست‌مدرنیسم و معماری می‌گوید: «اینکه خود را «پُستِ» هر چیز بنامیم، مستلزم این است که نوعی خستگی، فرسودگی، یا اضمحلال را بپذیریم. کسی که در پُستِ فرهنگ زندگی می‌کند کسی است که دیر به مهمانی آمده است و درست زمانی به آنجا رسیده است که بطری‌ها خالی و ته‌سیگارهایی را می‌بیند که در یک جا جمع شده‌اند. همچنین این تاخیر می‌تواند بیانگر نوعی وابستگی باشد، زیرا پُست- فرهنگ حتی قادر نیست خود را به شیوه‌ای مستقل تعیین و تعریف کند. اما پُست- فرهنگ محکوم است تا دستاوردی فرهنگی را انگل‌وار ادامه دهد که دورانشان سپری شده است.» (ارغنون، ۲۰، تابستان ۸۱)

 ۲. تارانتیو با فیلم داستان‌های عامه پسند (۱۹۹۴) به شهرت رسید. پیش از آن سگ‌های انباری (۱۹۹۲) را، به عنوان فیلم بلند، ساخته بود که کمتر مورد توجه عموم قرار گرفت و منتقدان و تماشاگران حرفه‌ای سینما به عنوان فیلمِ تجربیِ فیلم‌سازی جوان به حساب می‌آوردند. داستان‌های عامه پسند اما جایگاه او را به عنوان کارگردانی موّلف و صاحب سبک تثبیت کرد. فیلم از آن جهت مورد توجه قرار گرفت که مولفه‌های اصلی روایت سینمائی و از همه مهم‌تر، عنصر زمان را به هم ریخته بود. سینما که عادت به روایت‌های خطی یا موازی در خط زمان اصلی داشت، شاهد گونه‌ای از روایت بود که قیدی برای زمان قائل نبود. تا کنون کتاب‌ها، مقالات، یادداشت‌ها و سخنرانی‌های متعددی درباره این فیلم و زمان در سینما شده است. کارگردان فیلم در داستان‌های عامه پسند به دنبال نظریه‌‌پردازی و تئوری سازی نبود؛ گرچه دیدگاهی مستقل داشت و این دیدگاه مزاح با چارچوب‌های غالب سینمائی بود؛ اما درپی آن نبود که به هم ریختن عنصر و تکیه بر آن در کارنامه فیلم‌سازی‌اش نوع جدیدی از سینما را بنا گذارد. داستان‌های عامه‌پسند، ماندگار‌ترین فیلم تارانتینوی جوان باقی ماند و تجربه‌ای‌ تکرار نشده برای او به ارمغان آورد.

۳. آنچه کارگردان پنجاۀساله سینما را از دیگر فیلم سازان هم‌دوره‌ای‌اش متمایز می‌کند عصیان و سرکشی نسبت به تعاریف تکنیکی فیلم سازی است. ژانر‌ها و مکتب‌های سینمائی در دوران ثبوت به سر می‌برند و تعاریف، ساختار‌ها و چارچوب‌های خاص خود را دارند. هر کارگردانی، فارغ از موضوع و محتوای اثرش و همسو با آن، بر اساس‌‌ همان چارچوب‌ها عمل می‌کند. تارانتینو متعلق به مکتب‌های فیلم‌سازی و سواد آکادمیک نیست. سینما را تجربی فراگرفته است. اشتغال به عنوان متصدی کرایه فیلم ذخیره بصری غنی‌ای از تاریخ سینما در اختیار او قرار داد. اذعان می‌کند که علاقهٔ ویژه‌ای به سینمای کلاسیک دارد و بزرگان سینما را مورد ستایش قرار می‌دهد. بار‌ها در مصاحبه‌هاو گفت‌و‌گو‌هایش بر این نکته تاکید کرده است. اما به خوبی می‌داند که دوران طلائی سینما گذشته است. دوران تعریف سینما، ژانر و پردهٔ نقره‌ای. کوئنتین دیر به مهمانی رسیده است و به دنبال باسازی مهمانی تمام‌شده نیست؛ گرچه خود را وامدار آن می‌داند، بلکه مهمانی خودش را برپا می‌کند.
 
۴. داستان فیلمِ «جِنگوی آزاد شده» در فضای قرن نوزدهم آمریکا تعریف می‌شود. دورانی که برده‌داری رواج دارد و سخت‌گیرانه‌ترین قوانین درباره سیاهانِ مهاجرِ آفریقا-آمریکائی اعمال می‌شود. گانگستر‌ها و هفت‌تیرکِش‌ها قهرمانان جامعه محسوب می‌شوند و سیاهان، حقوقی در حد حیوانات دارند. اما در فیلم‌ِ تارانتینو به هیچ حقیقت تاریخی نمی‌توان اعتماد کرد. زمینهٔ تاریخی-جغرافیائی در فیلم چون بومِ نقاشی است که کارگردان دیوانه، هر طور که دوست دارد رنگ روایت را روی آن بپاشد؛ همچون نقاشی‌های پست‌مدرن. این بدان معنا نیست که تابلوهای پست مدرن فاقد ارزش‌های زیبائی‌شناسانه و هنری است. همین طور به معنای بی‌منطق بودن سبک نقاشی پست‌مدرن نیست. بلکه به معنای منطقی از هم‌گسیخته و عصیانی است.

 ۵. جِنگو، برده‌ای که برای فروش در بازار در حال مسافرت است، آزاد می‌شود. به نحوی عجیب و باورنکردنی. تقدیر جِنگو به یاری‌اش می‌آید که همزمان آزاد شود و انتقام از اربابان سابق‌اش بگیرد. هر یک از این دو رویائی دست نایافتنی است برای بردهٔ آن دوران. فرا‌تر از آن حتی، در جامعه‌ای که سیاهان به نوعی حیوان تلقی می‌شوند، جِنگو تبدیل به ابَر قهرمان می‌شود. آزاد‌تر و فرا‌تر از ارباب آلمانی خودش. ابَر قهرمان فقط بر اساس بخت و اقبال داستان را پیش نمی‌برد. توانائی‌های استثنائی و منحصر به فردی که اجازه بروز نداشتند به کمک‌اش می‌آید. جسورانه به دنبال حق و حقوق‌اش می‌رود. تمام خطرات و سختی‌های مسیر را می‌داند و برای دست یافتن به آن واهمه‌ای ندارد. دست‌مزد او یک پایان بندی شاد و عاشقانه است که با همسرش به دنبال سرنوشت خود بروند. داستان ملتهب است. به‌‌ همان اندازه باورپذیر که غیرقابل اعتماد. تارانتینو سراغ ژانرهای علمی-تخیلی نمی‌رود. ولی فیلم‌ اغراق زیادی در خشونت و قهرمان‌پروری دارد. کاملا مناسب و جذاب برای کارگردانی که دیر به مهمانی رسیده است.

۶. فیلم اخیر تارنتینو را می‌توان در راستای تمایلات سیاسی او به جمهوری خواهان ارزیابی کرد. با شروع دور دوم ریاست جمهوری اوباما و مشکلات پیش روی او، نیاز جمهوری‌خواهان به پشتوانه‌های رسانه‌ای جهت کنترل افکار عمومی، باعث تولید دو فیلم شاخص شد. جِنگوی آزاد شده و لینکلن. بحران اقتصادی، تاثیرات جنگ، وضعیت رفاه عمومی و... مشکلاتی است پیش روی رئیس جمهوری که با شعار تغییر روی کار آمد و نه تنها برخی از مشکلات حل نشده‌اند که آمارهای رسمی حکایت از افزایش آن‌ها دارد. قهرمان فیلم مانند رئیس جمهور، آمریکایی-آفریقایی است، ساختارهای حاکم را بر هم می‌ریزد، بر سرمایه‌داری که موجب برده‌داری است اعتراض می‌کند و در این راه از ارباب‌اش پیشی می‌گیرد. پیام فیلم برای مردم آمریکاست. چنانچه می‌خواهند از سایه سنگین مشکلات بی‌شماری که با آن دست در گریبان‌اند رهائی یابند نیاز به قهرمانی چون جِنگو دارند. در این راه سختی‌ها و خطراتی هست،‌‌ همان طور که در راه جِنگو بود، رهایی هزینه دارد و هزینه‌ها گاهی خونین، دردناک، زمان‌بر و طاقت فرساست. ولی نتیجه آن رسیدن به اهداف خوش لعابی است که فیلم القاء می‌کند. قدرت، سروری، آزادی و عشق.

سیاهی آزاد شد، سفیدی در بند ماند | دربارهٔ کوئنتین تارانتینو و فیلمِ «جانگو آزاد شده»

فیلم اخیر تارنتینو را می‌توان در راستای تمایلات سیاسی او به جمهوری خواهان ارزیابی کرد. با شروع دور دوم ریاست جمهوری اوباما و نیاز جمهوری‌خواهان به پشتوانه‌های رسانه‌ای جهت کنترل افکار عمومی، باعث تولید دو فیلم شاخص شد. جِنگوی آزاد شده و لینکلن...

مقاله

نویسنده علی اکبر شیروانی

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

تلویزیون

از رنج زن بودن ; نگاهی به نقش زنان در سریال‌های جلیل سامان

از رنج زن بودن ; نگاهی به نقش زنان در سریال‌های جلیل سامان

" نفس " آخرین ساخته تلویزیونی جلیل سامان و آخرین حلقه از سه گانه او با موضوع سازمان مجاهدین خلق بخوانید منافقین است که در اولین ساعات شب‌های ماه مبارک رمضان و مصادف با افطار به روی آنتن شبکه سه سیما می‌رود.
صناعت نارس ; نقدی بر سریال زیر پای مادر

صناعت نارس ; نقدی بر سریال زیر پای مادر

در سال‌های اخیر کمتر مجموعه نمایشی را می‌توان یافت که پایان‌بندی آن تا این حد خاطر مخاطبان را مکدر کرده باشد. با اتمام ماه رمضان و در حالی که هنوز دقایقی از پایان مجموعه زیر پای مادر نگذشته بود، موج تعجب، اعتراض و گاه هجویه نویسی در مورد آخرین سکانس این مجموعه به پا خاست.
ساخت برنامه خیریه یا سرک کشیدن به حریم شخصی؛ چالش رضایت یا اکراه مهمان در ماه عسل

ساخت برنامه خیریه یا سرک کشیدن به حریم شخصی؛ چالش رضایت یا اکراه مهمان در ماه عسل

ماه عسل سالی یک بار و درست موقع ماه رمضان که انتظار کاسته شدن از تنش‌های فرهنگی و چشم امید به مهربان شدن همه و از جمله صاحبان صدا و تصویر و قلم با یکدیگر افزایش می‌یابد به موضوعی برای مجادله تبدیل می‌شود. به گواهی همان مشاهداتی که سالانه یک بار به تکرار می‌نشینند، مجری و تهیه کننده این مجموعه نیز ارتباط دوستانه‌ای با منتقدان خود برقرار نمی‌کنند.
وصل و فصل؛ مقایسه دیوار به دیوار با اجاره نشین‌ها

وصل و فصل؛ مقایسه دیوار به دیوار با اجاره نشین‌ها

مجموعه دیوار به دیوار طنزی گیرا، کنایه‌پرداز و قابل تحلیل است. پیداست که هم بازی شدن چندین بازیگر مطرح(در عین موفقیت کارگردان در بازیگردانی مجرب‌های سینما و تئاتر ایران) بر جذابیت و ظرافت کار می‌افزاید. همچنان که کنار هم نشستن اجباری چند خانواده ایرانی در یک ساختمان اعیانی از موضوعاتی است که تحلیل وجوه نمادین آن، منتقدان را به خوانش استعاری از اثر دعوت می‌نماید.
در جهان عیاران ; نگاهی به سریال پهلوانان نمی میرند

در جهان عیاران ; نگاهی به سریال پهلوانان نمی میرند

اتفاقات سیاسی و اجتماعی در تاریخ ایران همواره ارتباط نزدیکی با اعتقادات اخلاقی و مذهب داشته است. بسیاری از قیام های محلی برآمده از دیدگاه مذهبی بودند و یا بواسطه حفظ اخلاقیات شکل گرفتند. در ایران، اخلاق گرایی و دین گرایی همپوشانی نزدیکی با وطن پرستی و استقلال ملی دارد.
خطابه‌ای با طعم طنز؛ نقد سریال در مسیر خوشبختی

خطابه‌ای با طعم طنز؛ نقد سریال در مسیر خوشبختی

سریال «در مسیر خوشبختی» به شکل غافلگیرکننده‌ای الگوی فیلم مارمولک را به یادمان آورد. آن‌جا هم همه چیز از پوشیدن اشتباهی لباس روحانیت و اتفاقا توسط یک سارق، آغاز شد. در دوره‌ای که مارمولک به نمایش درآمد، مخاطب از این تغییر موقعیت حسابی غافلگیر شد. همین غافلگیری بود که فیلم را پرفروش کرد.
کارکرد قهرمانان یک بار مصرف در تلویزیون ; نقدی بر برنامه‌ی ماه عسل

کارکرد قهرمانان یک بار مصرف در تلویزیون ; نقدی بر برنامه‌ی ماه عسل

بر خلاف این تیتر اصلاً نیت این متن تخریب این برنامه نیست. این تیتر به سرشت این برنامه اشاره می کند. آدم های معمولی که برای لحظاتی فرصت پیدا می کنند که در برابر مجری مقتدر برنامه خودی نشان دهند. در واقع این تمثیلی است که وضعیت قدرت رسانه را آشکار می کند.
تا بهشت چقدر راه است ; مروری بر پرونده قضایی سریال 5 کیلومتر تا بهشت

تا بهشت چقدر راه است ; مروری بر پرونده قضایی سریال 5 کیلومتر تا بهشت

سال 1390 با توجه به حال و هوای ماه مبارک رمضان و در ادامه پخش سریال های ماروایی، سریالی به نام 5کیلومتر تا بهشت از شبکه سه سیما پخش می شد که در آن مهدی سلوکی پس از مرگش، در مقام یک روح سرگردان می توانست با استفاده از فرصت روح بودن خود به حل یک چالش پلیسی و یک پروند جنایی کمک کند. این اثر دومین سریال ساخته علیرضا افخمی بود.
پیرانه سران عاشق و نوسان کلاسیسیسم/ آوانگارد ؛ حاشیه نوشتی بر برنامه هفت

پیرانه سران عاشق و نوسان کلاسیسیسم/ آوانگارد ؛ حاشیه نوشتی بر برنامه هفت

در این گزاره که «برنامه هفت حوصله خیلی از اهالی سینما را به سر برده است»، جای تردید نیست. آمار و کیفیت اعتراض به این برنامه آن قدر بالا رفته که به حسب عادت انتظار می‌رود به زودی نوعی کرختی و بی تفاوتی نسبت به اعتراضات را در مخاطب ایجاد کند. طبعا همین بی حس شدن مخاطب، خود عاملی است که به مرور اهالی خبر را هم از پرداختن بیشتر به موضوع «اعتراض به هفت» منصرف می‌کند.
یک استودیو برای تحویل سال ; یادداشتی بر ویژه برنامه های لحظه تحویل سال

یک استودیو برای تحویل سال ; یادداشتی بر ویژه برنامه های لحظه تحویل سال

سازنده ویژه برنامه های تلوزیونی در هر زمانی به چند مسئله باید واقف باشند: موضوع برنامه، نوع مخاطب و حس و حالی که او حین تماشای برنامه دارد و هدف از ساخت آن ویژه برنامه.

مقاله سردبیر

از بادیگارد تا بادیگارد | سفر دایره وار از خود به خویشتن

از بادیگارد تا بادیگارد | سفر دایره وار از خود به خویشتن

«من ادعا می کنم واکنشی ترین فیلمساز جمهوری اسلامی نسبت به انچه که در جامعه رخ میدهد ابراهیم حاتمی کیاست»
Powered by TayaCMS